Indiase dans zonder hokjes

Ze hebben beiden eigenlijk niets met het woord cross-over. Toch steken Shailesh Bahoran en Kalpana Raghuraman in hun voorstellingen steeds grenzen over. Hoe gaan deze dansers en choreografen om met het spanningsveld tussen traditie en vernieuwing?

Met maar één hand op de grond tilt Shailesh Bahoran zijn lichaam op. Van tenen tot kruin is het zo recht als een plank. Zijn neus en benen zijn een paar centimeter van de grond verwijderd. Hij strekt zijn arm nog iets verder uit en laat zijn lichaam in hoog tempo rondjes draaien, het volle lichaamsgewicht op die ene arm.

Deze scène uit zijn solovoorstelling Heritage, die te zien was tijdens het India Dans Festival in Korzo Den Haag waaraan Bahoran als danser en choreograaf is verbonden, verraadt zijn jarenlange training en ervaring. Heritage laat de worsteling zien die Bahoran doormaakte bij het ontdekken en erkennen van zijn hindoestaanse roots.

Zijn Surinaamse ouders maakten zich aanvankelijk zorgen om hun zoon, die geen interesse leek te hebben in de oorsprong van zijn familie. Als jonge danser interesseerde hij zich voor een heel andere cultuur: met zijn hiphopcrew The Illusionary Rockers oefende hij voor battles in een winkelcentrum in Nieuwegein.

Spanningsveld
Tegenwoordig beweegt Bahoran zich in het spanningsveld tussen traditie en vernieuwing. ‘Ik ben niet iemand die echt nieuwe dansvormen wil creëren’, vertelt de danser een paar dagen na zijn voorstelling in Den Haag, ‘het is meer een resultaat van een persoonlijke zoektocht naar mijn roots.’

"Opeens interesseerde ik me voor alles wat met India te maken heeft. Muziek, dans, en cultuur in brede zin"

Deze zoektocht begon toen hij besloot voor een opdracht een voorstelling te maken over de apengod Hanoeman. Dat dwong hem zich te verdiepen in het hindoeïsme en met zijn ouders in gesprek te gaan. ‘Opeens interesseerde ik me voor alles wat met India te maken heeft. Muziek, dans, en cultuur in brede zin.’

Hindoestaanse roots
Tegenwoordig bieden zijn hindoestaanse roots ontzettend veel inspiratie, en door zijn onderzoek naar de Indiase cultuur leert hij zichzelf en zijn familie beter kennen. ‘Dingen vallen op zijn plek en ik zie in waarom mijn familie bepaalde dingen doet,’ zegt hij. Vroeger zette hij hiphop in als middel om zich te distantiëren van de tradities van zijn familie; nu gebruikt hij het beste van beide culturen in zijn voorstellingen.

‘Ik kreeg altijd al reacties van mensen die het mooi vonden hoe ik hiphop met Indiase dans combineerde. Maar ik had geen idee, ik deed het niet met opzet, het zit gewoon in mijn bloed. Nu sta ik daar veel meer open voor dan vroeger. Het is een bewustwordingsproces gevoed door dans.’

Met zijn voorstelling Heritage weet hij de emoties die gepaard gaan met die bewustwording zo intens over te brengen, dat je het er als publiek bijna benauwd van krijgt.

Frida Kahlo
Waar Bahoran door middel van dans toenadering zoekt tot zijn hindoestaanse roots, wil Kalpana Raghuraman vanuit haar Indiase achtergrond een connectie maken met andere dansstijlen, culturen en mensen. Vier jaar geleden ging ze een samenwerking aan met Korzo, en ze heeft sindsdien een enorme groei doorgemaakt; nu krijgt ze uitnodigingen voor dansprojecten in India en Maleisië.

Voor een festival in India maakte ze een voorstelling over de Mexicaanse kunstenares Frida Kahlo. ‘Ik vind Frida Kahlo geweldig,’ vertelt Raghuraman in de foyer van Korzo. ‘Zij is voor mij het voorbeeld van een sterke vrouw. Door een ongeluk werd ze lichamelijk beperkt, maar ze was vrij van geest.’

In The Spirit of Frida smelten verschillende dansstijlen samen. ‘Je kunt het vergelijken met mensen die meerdere talen spreken. Ik kijk wat de voorstelling nodig heeft en kies een "woord" dat past. Ik ben vrij in wat ik gebruik. Ik ben Indiase, maar daarom hoef ik nog geen Indiase dansvoorstelling te maken.’

"Je kunt het vergelijken met mensen die meerdere talen spreken. Ik kijk wat de voorstelling nodig heeft en kies een "woord" dat past"

‘Het woord cross-over zegt me niet veel, ik zie mijn werk als hedendaagse dans. Met mijn voorstellingen wil ik iets zeggen. Mensen zijn geneigd dans in hokjes te stoppen en er dan op een bepaalde manier naar te kijken; dat is beperkend. Mijn werk bestaat uit meerdere lagen. Ik ben “hokloos”.’

Nieuwe energie
Raghuramans Indiase moeder had een dansschool; ze maakte al vroeg kennis met de fijne traditionele bewegingen. Het loslaten van de hokjesgeest leerde ze tijdens haar studie culturele antropologie. Voor haar afstudeeronderzoek vertrok ze naar India om de traditionele dans te bestuderen.

‘Indiase dans bestaat uit vaste vormen en structuren. Ik put er inspiratie uit, maar ik probeer er met een vrije geest naar te kijken. De bewegingen vormen deel van mijn software, ze zitten in mijn toolbox, maar ik houd er niet aan vast. Ik gebruik met name het Indiase hand- en voetenwerk. Dat vergroot ik uit.’

De danseres doet veel gemeenschapsprojecten. Ze laat daarin mensen elkaar ontmoeten door middel van dans en maakt ruimte voor nieuwe energie. In het Haagse dansproject Door de ogen van mijn stad brengt ze hindoestaanse dansers samen. Raghuraman moedigt hen aan voor een keer hun traditionele structuren, verhalen en muziek los te laten, en na te denken over onderwerpen als identiteit en groepsvorming in de Nederlandse samenleving.

Tekst - Indianu cover bij artikel 2
Tekst - Indianu artikel 2